Facebook Twitter Linked-in Whatsapp

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Mart ayı tüketici fiyatları endeksini açıkladı. Mart ayında en yüksek fiyat artışı gösteren seçilmiş ilk 20 ürün arasında sivri biber, dolmalık biber ve domates ilk üç sırayı aldılar. Sivri biberde bir önceki aya göre fiyat artışı yüzde 46.8,  dolmalık biberde yüzde 27.1, domateste ise yüzde 20.9 olarak gerçekleşti. Geçtiğimiz Ocak ve Şubat aylarında da durum bundan faklı değildi. Yine TÜİK verilerine göre Ocak ayında bir önceki aya göre en yüksek fiyat artışı yüzde 51.3 ile domates, yüzde 47.7 ile patlıcan, yüzde 45.9 ile sivri biber, yüzde 45.1 ile kabak, yüzde 16.6 ile ıspanakta; Şubat ayında ise yüzde 42.4 oranı ile sivri biber, yüzde 25.7 dolmalık biber, yüzde 14.2 ile patlıcanda yaşandı. Yani bu yıl, her yıl olduğu gibi, taze fasulye, biber, patlıcan, salatalık, domates, kabak, pırasa, ıspanak kış aylarının şaşmaz fiyat şampiyonları oldular. 

***

Fiyatlarda yaşan bu artışlar, en fazla gıda zincirinin son halkası olan bizleri etkiliyor. Zincirin ilk halkası olan sebze üreticileri de yüksek üretim maliyetleri nedeniyle zaten baştan kaybetmiş durumda. 

***

TÜİK verilerine göre 2012 yılında sebze ürünleri üretim miktarı yaklaşık 27,8 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.  Ülkemizde kişi başına sebze tüketimi 280 kg dolaylarında olup, normal olarak üretimimiz tüketimimizi karşılıyor. Bu durumda kış aylarında görülen fiyat artışları sorunu nereden kaynaklanıyor? Bu sorunun cevabının verebilmek için, öncelikle tarımsal ürünlerin arz ve talep esnekliğinin düşük olduğu gerçeğini hatırlatalım. Yani tarımsal ürünlerin arzında ya da talebinde artış ya da azalış şeklinde ortaya çıkan küçük bir değişme bile bu ürünlerin fiyatlarında büyük dalgalanmaların ortaya çıkmasına neden oluyor. O halde ürün kıtlığı ve bolluğu yaşandığı dönemlere ve olaylara bir göz atalım: 

***

Aralık ayına kadar sebze üretiminin önemli oranda yapıldığı Akdeniz bölgesinde havaların normal seyretmesi, açıkta ve örtü altında yetiştirilen ürünlerin aynı anda piyasada bulunmasını, dolayısıyla bir bolluk ve ucuzluk döneminin yaşanmasını sağlamıştır. Ardından soğukların başlaması, üretimin sadece örtü altından karşılanması,  hatta Antalya`da Ocak-Şubat aylarındaki aşırı yağışlara bağlı olarak seraların sular altında kalması üretimi düşürerek, fiyatların önemli oranda artmasında önemli bir neden oldu. 

***

Fiyat artışlarının diğer bir nedeni ise üretimin örtü altından karşılandığı dönemde yapılan yaş sebze ihracatlarıdır. Nitekim Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği değerlendirme raporlarına göre bu yılın Ocak ayında 106 bin 256 ton, Şubat ayında 140 bin 702 ton; Mart ayında ise 159 bin 854 ton sebze ihracatı gerçekleşmiştir. Bir yıllık (2012 yılı) toplam ihracatımızın 1 milyon 80 bin ton olduğu düşünülürse, bu üç ayda (Ocak-Mart) yapılan ihracat, toplam ihracatımızın neredeyse yüzde 40?ını (% 37.7) oluşturuyor. Görüldüğü gibi ihracatın yoğunlaştığı bu dönem, aynı zamanda iç piyasada arz daralmasına da neden olarak fiyat artışlarını tetikliyor.

***

Türkiye Ziraatçılar Derneğinin  açıklamalarına göre fiyat artışlarının en önemli nedenlerinden birisi olarak da spekülatörlerin ürünü ucuzken alıp soğuk hava depolarında saklayarak zaman içinde daha pahalı fiyattan piyasaya sürmeleri gösteriliyor.

***

Türkiye?de sebze üretiminin yüzde 80?i açıkta, yüzde 20?si de örtü altında gerçekleşiyor. Fiyat artışları da genellikle üretimin örtü altından karşılandığı dönemde yaşanıyor. İklime müdahale edemeyeceğimize, ihracattan vazgeçemeyeceğimize ve sağlıklı yaşam için mutfaklarımızın vazgeçilmesi olan sebze tüketimimizi azaltamayacağımıza göre tek yol örtü altı üretiminin artırılması ile üretimin açıkta yapıldığı, yani sebzenin bol olduğu dönemde yapılan kurutma, dondurma ve konserve işlemlerinden geçiyor. 

***

Bunlara ek olarak ülkemizde sebze üretiminin büyük bölümünün halen küçük ve dağınık işletmelerde yapıldığını da vurgulamamız gerekiyor. Bu yapı maliyetin düşürülmesi, üretimde daha yeni teknolojilerin kullanılması, daha güvenli üretimlerin gerçekleştirilmesi ile pazarlama konularındaki zorlukları da beraberinde getiriyor. Büyük işletmelerde sebze tarımının özendirilmesi ile hem bu olumsuzlukların giderilmesi hem de sebze üretimimizin artırılması noktasında yeni fırsatlar ortaya çıkartacaktır.

— KÖŞE YAZISI SONU —