Paylaşılamayan Tunceli ve Çevresi -I-
Paylaşılamayan Tunceli ve Çevresi -I-
Tarih: 27.2.2015 10:27:43 / 914okunma / 0yorum
OSMAN ÖCAL

Gerek Türkiye gerek dışarıdan hakkında en fazla yazı yazılan yerlerden birisi Tunceli ve çevresidir. Tunceli ve çevresi ile aynı inanç birliğinde olan başka il ve bölgelerimiz olmasına rağmen oralardan fazla bahsedilmezken Tunceli ve çevresinin sürekli kaşınan bir yara gibi bölgenin kaşınmasının bazı sebepleri olsa gerek. Geçmişten beri sorunlu bir bölge olan yörenin Türkiye Cumhuriyeti Devleti sınırları içinde bulunan Türk toprağı olması adeta kasıtlı olarak bir tarafa konulup üzerinde oyunlar oynanmaya ve halkı kullanılmaya günümüzde de tam hız devam etmektedir.

Paylaşılamayan bir bölge konumunda olan yöre üzerindeki hak iddiaları; en az dört farklı görüşün çarpışmasına sahne olmaktadır. Çarpışan taraflar kendilerince deliller sunmaya çalışarak haklılıklarını öne çıkarma çabasındadırlar. Bütün bu çarpışmaların altında yatan gerçeğin ise siyasi olduğunu bilmeyenimiz yoktur.

Bölge hakkındaki yazarçizer takımı neden bir Kırıkkale, bir Mardin, bir Kütahya, bir Sinop değil de bu bölgeyle ilgilenirler sürekli. Bunun nedenleri şöyle sıralayabiliriz. Yörenin tarihi, coğrafi yapısı, bölge halkının inancı, kültürü; zapt edilemez kale görüntüsü çizmesi veya çizdirilmesi vs. Kaleyi zapt eden adeta zaferi kazanacak…

Biz, Tunceli ve çevresi Türk’tür demeyeceğiz, Ermeni’dir demeyeceğiz Kürt’tür demeyeceğiz, Zaza’dır demeyeceğiz. Ama inanç bağlamında çoğunluğu Alevi’dir derken, etnik köken olarak ise yöre hakkında araştırmalar yapmış yöre insanı yazarların, aynı inancı paylaşan ve yöreyi tanıma fırsatı bulmuş yazarların, Tunceli ve diğer üniversitelerden bölge ile ilgili yazıları bulunan üniversite elemanlarının ve Ermenistanlı bir etnologun yazılarından faydalanarak yazımızı devam ettireceğiz. Özellikle aynı kökene ve inanca bağlı yöre insanı yazarların görüşlerine ağırlık vereceğiz ki Tunceli yöresi halkını bu insanlardan tanıyalım.

 ‘‘Bu çalışmada genelde Dersim tarihinden bahsedilmiş, özelde ise Dersim/Tunceli yöresine yerleşmiş olan aşiretler, bu aşiretlerin Osmanlı Devleti ile ilişkileri ve sosyo-kültürel yapıları incelenmiştir. Bu tezde aşiretlere ilişkin bilgiler tahrir defterleri, mühimme defterleri, 18.-20. asır arasına tarihlenen arşiv belgeleri ve raporlardan alınmıştır. Ayrıca gerek askeri gerek sivil gerekse yabancı kişilerin anılarından yararlanılmıştır.

Kaynakların ışığında hazırladığımız çalışmadan anlaşıldığı üzere, Dersim yöresi aşiretlerine dair mevcut bilgiler oldukça eksik ve yanlıştır. Bu durum, bölge hakkında yapılan çoğu araştırmanın bilimsel verilere göre değil, siyasal yaklaşımlara dayanılarak yapılmış olmasından kaynaklanmaktadır. Araştırmamızın sonuçlarına göre, Dersim yöresi aşiretlerinin önemli bir kısmı tarihsel ve kültürel açıdan Türkmen kökenlidir. Bölgenin coğrafi şeklinden kaynaklanan sosyo-kültürel yapısı, bu aşiretleri oldukça etkilemiştir. Özellikle dış çevre ve kültürlere kapalı olan bu aşiretler, geleneksel yapılarını korumuşlardır; değişime uğrayan diğer konar-göçerlerle göreceli olarak farklılaşmışlardır. Nitekim 20. asrın başında dahi Dersim aşiretleri içerisindeki gelenek-görenek, sosyal yapı ve kullanılan dilde, eski Türk göçerliği canlı bir şekilde yaşatılmıştır.’’ (1)

Ermeni bir etnologun görüşleri ise şöyle: ‘‘Çeşitli yazarların ifadelerine göre, 20. yüzyılın başında, Dersim’de nüfusun yaklaşık üçte biri “Armani” denilen Ermenilerden oluşuyordu ama onlar kendilerine  ‘Hay’ diyorlardı. Ermeni kimliği aşağıdaki harici işaretler ile karakterize edilmekteydi: Hıristiyanlık, Ermeni dili, Ermeni isimleri, bazı popüler ayinler ile  giyim ve mutfak konusundaki bazı farklılıklar: Geleneksel olarak Ermeniler daha kültürlüydü, çoğu yanında bir dini okul bulunan bir kiliseye sahip köylerdeydiler ve Konstantinopolis Ermeni Patrikhanesi ile  Erzincan ve Harput piskoposluklar ile bağları vardı…19. yüzyılda, çeşitli nedenlerle, Ermenilerin bir kısmı Dersim’den göç etti ve diğer bir kısmı da alevi oldular, böylece Ermenilerin sayısı giderek azaldı. Kürtleşme ve Sünnileşme aşamasında olan Ermeniler de vardı... 17. yüzyılda başlamış ve 19. yüzyılda öyle bir dereceye ulaşmıştır ki Ermenileri Alevilerden sadece dıştan değil aynı zamanda karşılıklı yaşam tarzları birbirine çok benzediği ölçüde sosyo-kültürel planda da ayırt etmek bir hayli zordu… Ermeni yazarların Dersim hakkındaki gözlemleri ve notları, Dersim Alevilerinin en azından bir kısmının Ermenilerin Alevileşmesinin belleklerinde koruduklarını göstermektedir.’’(2) DEVAMI GELECEK

Anahtar Kelimeler: Paylaşılamayan, Tunceli, Çevresi, I
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
Veda Yazısı (31 Temmuz 2016 - Pazar)
Yeni Gün Bayramınız Kutlu Olsun (21 Mart 2016 - Pazartesi)
Kırkayak (19 Şubat 2016 - Cuma)
Eğitim Onurumuz Köy Enstitüleri (08 Şubat 2016 - Pazartesi)
11. Kuruluş Yıldönümü Kutlu Olsun (02 Şubat 2016 - Salı)
Âşık Bacı (11 Ocak 2016 - Pazartesi)
Öldürülen Şairler (03 Ocak 2016 - Pazar)
Pembe Halalar Var Oldukça (03 Aralık 2015 - Perşembe)
Sen, Bilirsin –II- (26 Ekim 2015 - Pazartesi)
Sen Bilirsin -1- (25 Ekim 2015 - Pazar)
Seksen Yıldır Bugünü Bekliyorduk (04 Ekim 2015 - Pazar)
PKK Bir Ermeni Terör Örgütü müdür?-1 (01 Ekim 2015 - Perşembe)
Bal Şenliğimizin Ardından (07 Eylül 2015 - Pazartesi)
Eğitim mi Turizm mi? (24 Ağustos 2015 - Pazartesi)
Fakirin Kanı Varsıla Kaymak Siyasetçiye Koz (01 Ağustos 2015 - Cumartesi)
Vah Gençliğim Vah! (08 Temmuz 2015 - Çarşamba)
Vekil Adaylarımıza (11 Mayıs 2015 - Pazartesi)
Şu Kızılay Meselesi (11 Nisan 2015 - Cumartesi)
Memleketim İnsanına (18 Mart 2015 - Çarşamba)
Paylaşılamayan Tunceli ve Çevresi -VI- (05 Mart 2015 - Perşembe)
Paylaşılamayan Tunceli ve Çevresi -II- (28 Şubat 2015 - Cumartesi)
Medine Fukarası -II- (12 Şubat 2015 - Perşembe)
Medine Fukarası -I- (11 Şubat 2015 - Çarşamba)
Nice On Yıllara Pusula (02 Şubat 2015 - Pazartesi)
Nam-ı Diğer Abdal-ı Nam (25 Ocak 2015 - Pazar)
Kırıkkale’nin Yeni Beyni (09 Ocak 2015 - Cuma)
Bozkırı Sarsan Zil Sesi–2 (25 Aralık 2014 - Perşembe)
Bozkırı Sarsan Zil Sesi(1) (24 Aralık 2014 - Çarşamba)
PKK Terör Örgütünün Tunceli Çıkmazı–5 (17 Aralık 2014 - Çarşamba)
PKK Terör Örgütünün Tunceli Çıkmazı–4 (17 Aralık 2014 - Çarşamba)
PKK Terör Örgütünün Tunceli Çıkmazı–2 (15 Aralık 2014 - Pazartesi)
PKK Terör Örgütünün Tunceli Çıkmazı (1) (13 Aralık 2014 - Cumartesi)
Bir Yazar Beş Eser (23 Kasım 2014 - Pazar)
Bir 29 Ekim’in Ardından (31 Ekim 2014 - Cuma)
Alışverişimi Kendimden Yapıyorum (21 Eylül 2014 - Pazar)
Çete Ayşe (17 Eylül 2014 - Çarşamba)
Eğitim ve Siyaset (26 Ağustos 2014 - Salı)
Duran Usta (01 Ağustos 2014 - Cuma)
Atatürk’ten Geçinmek (02 Haziran 2014 - Pazartesi)
Siyaset ve Dava Adamlığı (12 Mayıs 2014 - Pazartesi)
Cumhurbaşkanlığı ve Siyaset (16 Nisan 2014 - Çarşamba)
ÇAĞRI (13 Mart 2014 - Perşembe)
İçimizden Birisi (26 Şubat 2014 - Çarşamba)
Kimin İçin Oy Kullanacağız (12 Şubat 2014 - Çarşamba)
Nice Dokuz Yıllara (03 Şubat 2014 - Pazartesi)
Turana Açılan Kapı: Türkvizyon (25 Ocak 2014 - Cumartesi)
MHP adayı Birlik ile dobra dobra (22 Ocak 2014 - Çarşamba)
Eşek Gözlüm (10 Ocak 2014 - Cuma)
Kalemiyle Destanlaşan Bir Şahsiyet (08 Ocak 2014 - Çarşamba)
Türkvizyon ve Dombıra (23 Aralık 2013 - Pazartesi)
Gündem Siyaset (17 Aralık 2013 - Salı)
Kızıl Elma (20 Kasım 2013 - Çarşamba)
Kirli Siyasetin Aktörleri (04 Kasım 2013 - Pazartesi)
Bu Günleri Bir Görseydin Kandemir (02 Ekim 2013 - Çarşamba)
Savaşa Hayır (10 Eylül 2013 - Salı)
Gelincik Kayası Efsanesi (25 Temmuz 2013 - Perşembe)
3 Mayıs?a Nasıl Bakmalıyız? (02 Mayıs 2013 - Perşembe)
Sol İdeolojinin Tepegözü (18 Nisan 2013 - Perşembe)
Abdallar ve Teberce (2) (02 Nisan 2013 - Salı)
Abdallar ve Teberce (1) (01 Nisan 2013 - Pazartesi)
Nasıl Görünüyoruz? (12 Mart 2013 - Salı)
En Çok Çalışan Vekiller (25 Şubat 2013 - Pazartesi)
Atı Alan Üsküdar?ı Geçerken(2) (16 Şubat 2013 - Cumartesi)
Atı Alan Üsküdar?ı Geçerken(1) (14 Şubat 2013 - Perşembe)
Kutlu Olsun (03 Şubat 2013 - Pazar)
Selam Getirdim(3) (17 Ocak 2013 - Perşembe)
Selam Getirdim(2) (16 Ocak 2013 - Çarşamba)
Selam Getirdim(1) (14 Ocak 2013 - Pazartesi)
Es Turizm?in Yaptığına Bakın (08 Ocak 2013 - Salı)
Verdikçe İsterler (2) (26 Aralık 2012 - Çarşamba)
Verdikçe İsterler (1) (26 Aralık 2012 - Çarşamba)
SSCB Yirmi Yıl Daha Yaşasaydı (08 Aralık 2012 - Cumartesi)
Hacı Taşan?a Vefasızlık (30 Kasım 2012 - Cuma)
Kadânî?nin Sesine Kulak Verin (12 Kasım 2012 - Pazartesi)
Teşekkürler İlqar Müezzinzade (04 Kasım 2012 - Pazar)
Asla Gurur Duymuyoruz (05 Ekim 2012 - Cuma)
Askeri Araçta Örgüt Paçavrası (05 Eylül 2012 - Çarşamba)
Sanal Soygunu (22 Ağustos 2012 - Çarşamba)
Söz Sende Hasandede (01 Ağustos 2012 - Çarşamba)
Devlet Devlet Değil Millet Millet Değil (23 Temmuz 2012 - Pazartesi)
Ayrılığın Böylesi (13 Temmuz 2012 - Cuma)
Teşekkürler Öğretmenim (05 Temmuz 2012 - Perşembe)
Sulakyurtlunun Korkusu (25 Haziran 2012 - Pazartesi)
Karabağ Turan (18 Haziran 2012 - Pazartesi)
Mahşer Varsa (11 Haziran 2012 - Pazartesi)
Büyüdünüz de Ne Oldu (05 Haziran 2012 - Salı)
Mum Söndü (28 Mayıs 2012 - Pazartesi)
Dirilişin Tarihi 19 Mayıs (19 Mayıs 2012 - Cumartesi)
Türkçe Treni (12 Mayıs 2012 - Cumartesi)
Nisan:2 Mayıs:3 (05 Mayıs 2012 - Cumartesi)
Söz Havada Kalmasın (30 Nisan 2012 - Pazartesi)
Nerde Eski Bayramlar (21 Nisan 2012 - Cumartesi)
Tanrı?m Kayıra (16 Nisan 2012 - Pazartesi)
Davetlisiniz (06 Nisan 2012 - Cuma)
Ben Bu Suçu İşlerim (26 Mart 2012 - Pazartesi)
Bayrağıma Saygıyla (12 Mart 2012 - Pazartesi)
Hayaliyle Solanlar (04 Mart 2012 - Pazar)
Genç Türkler Birliği (27 Şubat 2012 - Pazartesi)
Kaldırımda Kale Var (21 Şubat 2012 - Salı)
Ceset Çukurunda Bir Müdür (12 Şubat 2012 - Pazar)
Kimlik Kimlik Üstüne ve Seyit Rıza (06 Şubat 2012 - Pazartesi)
Katerina?ya Referans (29 Ocak 2012 - Pazar)
Hasandede Peribacaları (23 Ocak 2012 - Pazartesi)
?Hristofyaaaas!? diye bağırdı son kez (16 Ocak 2012 - Pazartesi)
Kızıl astar isterler (09 Ocak 2012 - Pazartesi)
Yas mı, Devlete isyan mı? (02 Ocak 2012 - Pazartesi)
Ilımlı sömürü (26 Aralık 2011 - Pazartesi)
Gönül Nuru Tuğra (19 Aralık 2011 - Pazartesi)
ADEY?e direniş (12 Aralık 2011 - Pazartesi)
Kerbelâ?yı Yeniden Sorgulamak (05 Aralık 2011 - Pazartesi)
Eşit İşe Eşit Ücret mi Yoksa (28 Kasım 2011 - Pazartesi)
Avanos?un Kazları (21 Kasım 2011 - Pazartesi)
Bir Öneri de Benden (19 Kasım 2011 - Cumartesi)
Sürün şu domuzları (10 Kasım 2011 - Perşembe)
Bu Gün On Kasım Perşembe (10 Kasım 2011 - Perşembe)
Güldürmeyin Adamı (04 Kasım 2011 - Cuma)
Çanakkale Ruhlu Anadolu İnsanı (31 Ekim 2011 - Pazartesi)
Bir ayıba itiraz (29 Ekim 2011 - Cumartesi)
Dil (24 Ekim 2011 - Pazartesi)
Sayfa:
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Sağlık
3. Sayfa
Teknoloji
Magazin
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar